مرکز راه‌کارهای اطلاعاتی هوشمند
Intelligent Information Solutions Center

دانشگاه صنعتی شریف
فا | en
صفحه اصلی   >   پروژه‌ها و خدمات   >   توسعه شبکه‌های اجتماعی بومی با محوریت امنیت و حریم خصوصی

توسعه شبکه‌های اجتماعی بومی با محوریت امنیت و حریم خصوصی

معرفی پروژه

یکی از مهم‌ترین‌ محصولات امروزی در فضای مجازی، رسانه‌های اجتماعی و به صورت خاص، شبکه‌های اجتماعی هستند. خوش‌بختانه در حال حاضر، شبکه‌های اجتماعی داخلی پا به عرصه گذاشته و به تدریج در حال جذب کاربران به سوی خود هستند. این مهم، نویدبخش آینده‌ای روشن برای شبکه‌های اجتماعی داخلی است. با این حال، برای دست‌یابی به نهایت ظرفیت شبکه‌های اجتماعی بومی، نیاز است تا توسعه این شبکه‌ها، بیش از پیش حمایت شود. برخی چالش‌ها نیز پیش روی این شبکه‌ها است که از جمله آن‌ها می‌توان به چالش‌های حفاظت از حریم خصوصی کاربران و امنیت این شبکه‌ها اشاره کرد.

در راستای ارتقاء سطح کیفی شبکه‌های اجتماعی داخلی، به‌ویژه در حوزه امنیت و حریم خصوصی و هم‌چنین، کمک به توسعه این شبکه‌ها، تلاش‌های بسیاری در قالب این پروژه توسط مرکز راه‌کارهای اطلاعاتی هوشمند با همکاری سازمان فناوری اطلاعات ایران به عنوان متولی اعتلا و امنیت فضای مجازی کشور، به نمایندگی از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و همچنین مرکز ماهر صورت پذیرفت. دستاوردهای این پروژه نیز حاصل همکاری متخصصان این مراکز، تلاش کارشناسان فنی و حمایت مدیران دولتی و بخش خصوصی است.

محصولات و دستاوردها

از پروژه‌ای در این سطح از وسعت و با اهداف ملی، انتظار می‌رود تا دستاوردها و محصولات چشم‌گیر و متنوعی داشته باشد که خوش‌بختانه این مهم برآورده شده و دستاوردهای گسترده‌ای به شرح زیر در این پروژه تولید شده و خدمات متنوعی ارائه شده است:

  • تولید و پشتیبانی موتور توسعه شبکه‌های اجتماعی
  • تدوین توصیه‌های امنیت و حریم خصوصی
  • بستر ارزیابی امنیت و حریم خصوصی شبکه‌های اجتماعی
  • فرهنگ‌سازی و آگاهی‌رسانی به آحاد جامعه
  • راه‌اندازی و مدیریت درگاه شبکه‌های اجتماعی برخط (شاب)

در ادامه به معرفی دقیق‌تر هریک از این محصولات پرداخته شده است.

برگزاری همایش ملی و رونمایی از دستاوردهای پروژه

در پایان پروژه و با هدف معرفی دستاوردهای آن به عموم جامعه و فعالان حوزه شبکه‌های اجتماعی، همایشی با حضور وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات و رییس مرکز ملی فضای مجازی ایران برگزار شده و از محصولات و خدمات این پروژه رونمایی شد. بیش از ۵۰۰ نفر از متولیان شبکه های اجتماعی بومی، فعالان حوزه فضای مجازی، کارشناسان و مدیران سازمان های دولتی و نهادهای مختلف از نزدیک با محصولات این پروژه آشنا شدند. برگزاری این همایش و کارگاه‌های فنی در کنار آن، به همت مرکز راه‌کارهای اطلاعاتی هوشمند و با همکاری سازمان فناوری اطلاعات ایران و انجمن کامپیوتر ایران انجام شد.

(مطالعه اخبار مرتبط در این وب‌گاه)

(مطالعه اخبار مرتبط در وب‌گاه شاب)

معرفی موتوشاب

فرآیند تولید شبکه‌های اجتماعی فعالیتی بسیار ارزشمند و در عین حال پیچیده است. به همین سبب اکثر سازمان‌ها و گروه‌ها حاضر به سرمایه‌گذاری‌های کلان به منظور تولید شبکه اجتماعی برای خود نیستند. موتوشاب بستری برای توسعه سریع‌تر، امن‌تر، با هزینه کمتر و منطبق با نیازهای بومی کشور است. برای هر گروه اجتماعی ایرانی، استفاده از موتوشاب می‌تواند اولین و بهترین گزینه برای تولید شبکه اجتماعی باشد.

این موتور با بهره‌مندی از معماری نوین و انعطاف‌پذیر و بر مبنای فناوری‌های متن‌باز توسعه داده شده است. موتوشاب که انشعابی از موتور محبوب اکسوال است، با استفاده از زبان برنامه‌نویسی PHP و پایگاه‌داده MySQL طراحی شده که در نتیجه ضمن برخورداری از جامعه وسیع پشتیبانی و توسعه، قابلیت استقرار بر روی تمامی سیستم‌های عامل و محیط‌های اجرا را دارد.

یکی از نکات اصلی در تهیه این موتور توجه خاص به امنیت و حریم خصوصی کاربران است و به این منظور، سازوکار‌هایی برای کنترل حریم خصوصی و پیش‌گیری از انواع حملات تعبیه شده است.

موتور توسعه شبکه اجتماعی موتوشاب، به صورت کاملا رایگان و متن‌باز، به همراه پشتیبانی کامل توسط تیم‌های متخصص و فنی در اختیار تمامی کاربران قرار گرفته است. برای دریافت این موتور می‌توانید به درگاه شبکه‌های اجتماعی برخط (شاب) مراجعه نمایید.

افزونه‌های متنوع و گسترده

توسعه شبکه اجتماعی فرآیندی پیچیده است؛ چرا که شبکه اجتماعی نرم‌افزار بزرگی است و ابعاد و فرآیندهای پیچیده‌ای دارد. به همین سبب موتوشاب مجموعه‌ای از نیازمندی‌های پایه و کارکردهای اصلی شبکه اجتماعی را از قبل در نظر داشته و آن‌ها را به صورت مناسب و با قابلیت شخصی‌سازی فراهم کرده است.

به جهت توسعه قابلیت‌های موتوشاب، هریک از بخش‌های آن به صورت افزونه توسعه یافته‌اند. به این ترتیب هر شبکه اجتماعی جدید، می‌تواند تنها با تولید افزونه‌های مناسب برای کارکردهای مخصوص خود و استفاده از افزونه‌های موجود برای دیگر کارکردها، در سریع‌ترین زمان شروع به کار نماید.

تاکنون افزونه‌های مختلفی برای موتوشاب تولید شده است. برخی از این افزونه‌ها با هدف افزایش امکانات موتور اکسوال و رفع نواقص آن تولید شده و بسیاری دیگر با تمرکز بر نیازمندی‌های کاربران داخلی و تطابق با ابزارها و زیرساخت‌های مورد استفاده در کشور توسعه یافته‌اند. فهرستی از افزونه‌های موجود برای موتوشاب را می‌توانید در بخش افزونه‌های درگاه شاب مشاهده نمایید.

پوسته‌های زیبا و بومی

ظاهر و واسط کاربری یکی از عوامل مؤثر در افزایش رضایت کاربران در زمان استفاده از یک شبکه اجتماعی است. نحوه نمایش مطالب، ظاهر گزینه‌های پیش روی کاربر و رنگ‌بندی و تصاویر مورد استفاده، می‌تواند کاربران را به سمت یک شبکه متمایل کرده و یا از آن روی‌گردان نماید.

بنابراین می‌توان دریافت که بهره‌مندی از پوسته‌های متنوع با ظاهر مناسب و مهم‌تر از آن، امکان تولید پوسته‌های شخصی برای یک شبکه اجتماعی، یکی از عوامل اصلی موفقیت و جذب کاربر محسوب می‌شود. موتوشاب از هردو امکان بهره‌مند است. در موتوشاب هم تعداد قابل توجهی پوسته از پیش تعریف شده و آماده استفاده هستند و هم به سادگی امکان تولید پوسته‌های جدید برای شبکه‌های اجتماعی در آن وجود دارد.

در بخش پوسته‌های موتوشاب می‌توانید مطالب بیشتر در این مورد را مشاهده نمایید.

نسخه تلفن همراه

با توجه به نقش قابل توجه تلفن‌های همراه در زندگی روزمره مردم و استفاده گسترده آحاد جامعه و به‌ویژه کاربران شبکه‌های اجتماعی از نرم‌افزارهای تلفن همراه، موتوشاب مجهز به نرم‌افزارهای آماده تلفن همراه شده است تا سرعت توسعه شبکه‌های اجتماعی بر روی تلفن‌های همراه نیز افزایش یابد.

دو نسخه از نرم‌افزار تلفن همراه موتوشاب برای سیستم‌عامل‌های Android و iOS تهیه شده و در اختیار کاربران قرار گرفته است. این نرم‌افزارها نیز مشابه نسخه اصلی موتوشاب، رایگان و متن‌باز هستند و هر شبکه اجتماعی می‌تواند با اعمال تغییرات مدنظر خود، نسخه مخصوص به خود را تولید نموده و در اختیار کاربران قرار دهد.

متولیان شبکه‌های اجتماعی می‌توانند با مراجعه به بخش دریافت نرم‌افزار تلفن همراه درگاه شاب، نرم‌افزار آماده و در صورت نیاز، کدهای منبع هریک از نسخه‌های تلفن همراه موتوشاب را دریافت نمایند.

معماری گسترش‌پذیر

یکی از اصلی‌ترین ویژگی‌های موتوشاب، امکان افزودن قابلیت‌ها به آن و شخصی‌سازی قابلیت‌های موجود در کوتاه‌ترین زمان است. به همین سبب این موتور توسعه شبکه‌های اجتماعی، نیازمند برخورداری از یک معماری انعطاف‌پذیر است تا امکان گسترش قابلیت‌ها به آن را فراهم نماید.

بنابراین موتوشاب از یک معماری سه‌لایه استفاده کرده است تا ضمن ایجاد قابلیت گسترش، موضوعاتی نظیر کارایی و امنیت نیز در آن دیده شده باشد.

مهم‌ترین خصوصیات کیفی موتوشاب که در سطح معماری مورد بررسی قرار گرفته و فراهم شده‌اند، عبارت است از:

  • قابلیت گسترش
  • تغییرپذیری
  • کارایی
  • امنیت
  • کاربری آسان

معرفی درگاه شاب

به منظور پشتیبانی مستمر از محصولات این پروژه و همچنین ارائه خدمات به عموم کاربران و مخاطبان محصولات حمایتی شبکه‌های اجتماعی داخلی، درگاه شبکه‌های اجتماعی برخط (شاب) آغاز به کار کرده است. هدف از راه‌اندازی درگاه شاب این است که توسعه شبکه‌های اجتماعی داخلی به شکلی سریع‌تر، امن‌تر، منطبق با اصول توسعه نرم‌افزار و بر اساس استانداردهای قابل ارزیابی و نظارت انجام شود، تا در جذب حداکثری کاربران موفق‌تر باشند.

خدماتی که در این درگاه ارائه می‌شود، حاصل سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و حمایت سازمان فناوری اطلاعات ایران و مرکز ماهر و تلاش متخصصان مرکز راه‌کارهای اطلاعاتی هوشمند است. برخی از خدمات این درگاه به شرح زیر است:

  1. توسعه و بومی‌سازی، عرضه و پشتیبانی از موتور رایگان و متن‌باز توسعه شبکه اجتماعی «موتوشاب» 
  2. ارائه مجموعه کاملی از توصیه‌ها خطاب به متولیان شبکه‌های اجتماعی، برای استقرار امنیت و حفظ حریم خصوصی کاربران در این وبگاه‌ها و ارائه بستری برای ارزیابی آن
  3. فرهنگ‌سازی، آموزش و آگاهی‌رسانی به کاربران شبکه‌های اجتماعی برای آشنایی با رفتار صحیح و امن در فضای مجازی

توصیه‌ها به متولیان

یکی از خدمات درگاه شاب، ارائه مجموعه‌ای از توصیه‌های مدیریتی و فنی برای شبکه‌های اجتماعی داخلی، به منظور ایمن‌سازی این شبکه‌ها و حفظ حریم خصوصی کاربران در آن‌ها است.

به منظور تدوین این مجموعه، مطالعه منابع تخصصی و برترین و به‌روزترین مقالات علمی در حوزه امنیت رایانه‌ای و حریم خصوصی انجام پذیرفت و پس از تطبیق شرایط با نیازهای شبکه‌های اجتماعی داخلی، این مجموعه از توصیه‌های امنیتی تهیه و تدوین شدند.

توصیه‌ها خطاب به متولیان شبکه‌های اجتماعی داخلی هستند و بر مواردی تاکید دارند که با التزام به آن‌ها، می‌توان سطح امنیت نرم‌افزار و حریم خصوصی شبکه اجتماعی را تا حد بسیار خوبی بالا برد.

بستر ارزیابی امنیت و حریم خصوصی

خدمت دیگر درگاه شاب، بستر ارزیابی امنیت و حریم خصوصی شبکه‌های اجتماعی داخلی، بر اساس مدل خوداظهاری است. با در نظر گرفتن مجموعه توصیه‌های تدوین‌شده امنیت و حریم خصوصی به عنوان معیار سنجش، سازوکاری برای ارزیابی شبکه‌های اجتماعی داخلی طراحی و پیاده‌سازی شده است. در این سازوکار، ابتدا بر اساس توصیه‌های موجود، مجموعه‌ای از پرسش‌نامه‌های امنیتی در حوزه‌های مختلف امنیت و حریم خصوصی تهیه شد. سپس محاسبات مربوط به نحوه تجمیع نتایج توسط کارشناسان مرکز طراحی شده و در نهایت خدماتی برای پاسخ‌گویی به پرسش‌ها توسط متولیان شبکه‌های اجتماعی (به شکل خوداظهاری) آماده ارائه شد.

بسته آگاهی‌رسانی

فرهنگ‌سازی در حوزه فعالیت امن در فضای مجازی با تمرکز بر روی شبکه‌های اجتماعی برخط با توجه به فرهنگ استفاده از این رسانه مهم اقدام دیگری است که به انجام رسیده و دستاوردهای آن در این درگاه به معرض نمایش درآمده است. در صورتی که متولیان شبکه‌های اجتماعی تمام تلاش خود را هم در راستای حفظ حریم خصوصی کاربران و امنیت مجموعه نرم‌افزاری خود به کار گیرند، بروز برخی اشتباهات ساده امنیتی از سوی خود کاربران، می‌تواند تمامی این تلاش‌ها را بی‌اثر کرده و کل مجموعه را با خطر مواجه نماید. بنابراین آگاهی‌رسانی به کاربران برای شناخت خطرات امنیتی موجود، آموزش رفتار صحیح و امن و همچنین فرهنگ انتشار محتوا و حضور در فضای مجازی (به‌ويژه شبکه‌های اجتماعی)، امری ضروری است. در این راستا با بهره‌گیری از دانش موجود و روش‌های شناخته‌شده و مرسوم، مجموعه‌ای از توصیه‌های امنیتی برای کاربران تهیه شده و در قالب مقالات آگاهی‌رسان، از طریق درگاه شبکه‌های اجتماعی برخط عرضه شده است.

مجموعه اینفوگرافی‌های فعالیت امن

بیان مسائل فرهنگی و آموزش همگانی از طریق اقلام ترویجی با ظاهر گرافیکی مناسب نظیر اینفوگرافی، پوستر و غیره، به مراتب اثربخش‌تر از متن و مقاله است. لذا در ادامه موضوع فرهنگ‌سازی و آگاهی‌رسانی و با هدف تکمیل تلاش‌های این حوزه، در کنار مقالات آگاهی‌رسان، مرکز راه‌کارهای اطلاعاتی هوشمند اقدام به طراحی اینفوگرافی‌های آموزشی و فرهنگ‌سازی با هدف گسترش فرهنگ فعالیت امن در فضای مجازی نموده است.

برخی از عناوین اینفوگرافی‌ها عبارتند از:

  • حفظ امنیت و حریم خصوصی کودکان
  • امنیت اطلاعات زمینه‌ای
  • مهندسی اجتماعی
  • اخلاق انتشار محتوا

مجموعه کامل این محصولات را می‌توان از طریق درگاه شاب مشاهده کرد.