مرکز راه‌کارهای اطلاعاتی هوشمند
Intelligent Information Solutions Center

دانشگاه صنعتی شریف
فا | en
صفحه اصلی   >   پروژه‌ها و خدمات   >   مشاوره و نظارت بر طرح جامع مالیاتی

مشاوره و نظارت بر طرح جامع مالیاتی

معرفی پروژه طرح جامع مالیاتی

طرح جامع مالياتی يکی از بزرگترين طرح‌های جامع فناوری اطلاعات و ارتباطات در کشور است. اين طرح با پیمانکاری شرکت Bull فرانسه (که اکنون بخشی از شرکت نرم‌افزاری Atos به شمار می‌آید)، به‌ عنوان یکی از مجرب‌ترین شرکت‌های فعال بین‌المللی در این حوزه، در قالب پنج محور و مجموعه کاری شکل اجرايی به خود گرفته است. اين حوزه‌ها که از امور اصلی طرح مانند توسعه نرم‌افزار و سيستم يکپارچه مالياتی تا حوزه‌های پشتيبان طرح مانند اقدامات و پروژه‌های انجام شده در خصوص مديريت طرح و صاحبان منافع آن، طراحی و اجرای امور زيرساختی و امور منابع انسانی را شامل می‌شود، چتری کامل از فعاليت‌ها و اقدامات لازم برای اجرای يک طرح ملی و همه‌جانبه را دربرمی‌گيرد.

پروژه طراحی و اجرای آزمايشی سامانه يكپارچه مالياتی (ITS)

پروژه طراحی و اجرای آزمايشی سامانه يكپارچه مالياتی (ITS) یکی از پروژه‌های محوری فاز سوم طرح جامع مالياتی بوده است.

موضوع پروژه ITS عبارت است از تهيه (اعم از خريد محصول آماده و بومی‌سازی آن) نرم‌افزار سامانه يكپارچه مالياتی و اجرای آزمايشی آن در تهران، اصفهان و كرمانشاه. با اجرای اين پروژه، ابزاری بدست آمده است كه با به‌كارگيری آن در كنار ساير پروژه‌های طرح جامع مالياتی، اهداف زير محقق خواهد شد:

  • خودكار شدن كليه فرآيندهای مالياتی در قالب نرم‌افزار سامانه يكپارچه مالياتی
  • پديد آمدن امكان پردازش پرونده‌های مالياتی هر مؤدی به صورت يكپارچه و دربرگيرنده عملكرد مالی وی در همه منابع و پايه‌های مالياتی و در سرتاسر ايران
  • پديد آمدن امكان تعامل رسمی با مؤديان از طريق كانال‌های مختلف موجود مانند اينترنت

وظایف ناظر (دانشگاه صنعتی شریف) در این پروژه

با توجه به هسته‌ای و محوری‌بودن نرم‌افزار سامانه يكپارچه مالياتی در طرح جامع مالياتی، نظارت بر نحوه انجام اين پروژه دارای حساسيت بالايی است، چرا كه كوچكترين انحراف و مشكلی در اجرای اين پروژه، كل طرح را از نظر مالی و كاری تحت تاثير قرار خواهد داد.

دامنه موضوعی نظارت بر پروژه ITS شامل نظارت بر كل فعاليت‌ها و فرآيندها (اعم از مديريتی و اجرايی) و وضعيت و كيفيت تمامی دستاوردها و خروجی‌های ميانی و نهايی پروژه بر طبق اسناد قرارداد پروژه و ديگر مستندات تعهدآور و الزام‌آور و نيز رويكرد اجرايی تاييد شده برای پروژه ITS می‌باشد. به طور خلاصه در دامنه موضوعی نظارت بر پروژه‌ ITS از نظر ‌فعاليت‌های کلان مورد نياز، موارد زير بر عهده ناظر است:

  • نظارت بر طرح‌ها و برنامه‌های مديريت پروژه اعم از بررسی، اظهارنظر و تاييد آن‌ها و نظارت بر حسن اجرای آن‌ها
  • نظارت و كنترل پيشرفت پروژه اعم از بررسی، تشخيص و اظهارنظر در خصوص وضعيت پروژه در بخش‌های مختلف
  • مشارکت در صحت‌سنجی و اعتبار‌سنجی تمامی محصولات و دستاورد‌های ميانی و نهايی پروژه
  • نظارت بر تحويل و انتقال بسته‌ها و اجزای نرم‌افزاری
  • نظارت بر تغييرات پروژه‌ اعم از تعيين دقيق تغييرات توافق‌شده بين کارگزار و کارفرما و اظهارنظر احتمالی در خصوص با ميزان سودمندی عوامل ايجاد كننده تغييرات

آزمون در چرخه حیات نرم افزار

به عنوان یکی از فعالیت‌های اصلی نظارت بر پروژه سامانه یکپارچه مالیاتی، باید به مشارکت کارشناسان ناظر در طراحی و اجرای آزمون‌ها اشاره نمود. آزمون نرم‌افزار از جمله فعالیت‌های بسیار مهم در فرایند توسعه نرم‌افزار است و تاثیر بسزایی در موفقیت یک پروژه نرم‌افزاری دارد. این فرایند می‌بایست تا جای ممکن در پروژه زودتر آغاز شود. مصنوعات تولید شده توسط توسعه‌دهندگان باید با توجه به نیازمندی‌های تعیین شده در فاز جمع‌آوری نیازمندی‌ها، مورد آزمون قرار گیرد تا از آن طریق، بتوان به صحت‌سنجی و اعتبارسنجی سیستم پرداخته و از پیاده‌سازی درست نیازمندی‌های تعیین شده اطمنیان حاصل نمود.

در طول پروژه ITS فرایند آزمون در چندین فاز و در هر فاز با اهداف متفاوت صورت پذیرفت. فرایند آزمون در ابتدا با آزمون نیازمندی‌های کارکردی و غیرکارکردی در سطح ماژول آغاز شد؛ با یکپارچه‌شدن سیستم، آزمون‌های یکپارچگی و آزمون نیازمندی‌های غیرکارکردی در سطح سیستم مورد توجه قرار گرفت و این آزمون‌ها با اضافه شده بخش‌های جدید به سیستم ادامه یافت. در نهایت با اجرای آزمایشی سیستم، آزمون پایلوت با هدف ارزیابی سیستم در محیط عملیاتی صورت پذیرفت.

فرایند طراحی و اجرای آزمون در سطح ماژول

پس از پیاده‌سازی هر ماژول‌ سیستم، آن ماژول به طور مستقل از سایر ماژول‌ها، از جنبه‌های کارکردی، غیرکارکردی، گزارشات و سایر موارد مرتبط با آن مورد آزمون قرار گرفت. هدف از این آزمون، صحت‌سنجی ماژول‌ها به طور مستقل پیش از یکپارچه‌سازی با سایر بخش‌های سیستم بود تا عملکرد ماژول بررسی شده و ایرادات احتمالی آن شناسایی و رفع گردند.

در پروژه ITS، فرایند طراحی و اجرای آزمون ماژول در چند مرحله به شرح زیر انجام پذیرفت:

  • شناسایی نیازمندی‌های آزمون
  • طراحی سند مشخصات آزمون شامل موارد آزمون، چک لیست‌های آزمون و سناریوهای کارکردی
  • طراحی بسته‌های آزمون
  • طراحی داده‌های آزمون برای هر بسته آزمون
  • اجرای آزمون و گزارش ایرادات کشف شده و شناسایی نیازمندی‌های جدید
  • تهیه و بررسی گزارش نهایی آزمون

فرایند طراحی و اجرای آزمون پروتوتایپ

پس از اطمینان یافتن از عملکرد صحیح ماژول‌ها به صورت مستقل، عملیات یکپارچه‌سازی سیستم آغاز گشت. در این مرحله لازم بود فرایند آزمون بر روی کل سیستم و با تمرکز بر روی نقاط یکپارچه‌سازی میان ماژول‌های مختلف و همین طور سیستم‌های خارجی انجام پذیرد تا نحوه تعامل قسمت‌های مختلف سیستم با یکدیگر بررسی و مشکلات آن شناسایی گردد. علاوه بر این موارد مجموعه‌ای از آزمون‌های غیرکارکردی مانند آزمون‌های دسترس‌پذیری، همروندی، تعامل‌پذیری و ... نیز بر روی سیستم انجام پذیرفت.

در پروژه ITS، فرایند طراحی و آزمون کارکردی پروتوتایپ شامل موارد زیر بوده است:

  • تعیین موارد کسب‌وکار با توجه به فرایندهای اصلی کسب‌وکار و نقاط یکپارچگی سیستم
  • تهیه سناریوهای آزمون و ‌Test script ها با توجه به موارد کسب‌وکار انتخاب شده
  • تهیه داده‌های آزمون بر مبنای داده‌های واقعی
  • اجرای آزمون و گزارش ایرادات کشف شده و شناسایی نیازمندی‌های جدید
  • تهیه و بررسی گزارش نهایی آزمون

معیارهای پوشش آزمون

به منظور اطمینان از آزمون تمام عملکردهای قابل آزمون در بخش‌های متفاوت سیستم، لازم است از معیاری جهت بررسی پوشش آزمون استفاده شود. پوشش آزمون معیاری است که به اندازه‌گیری میزان نیازمندی‌های آزمونی که توسط موارد آزمون طراحی شده پشتیبانی می‌گردد، می‌پردازد. هر نیازمندی‌ آزمون حاصل از مرحله تحلیل آزمون، بیانگر یک حالت است که باید مورد آزمون قرار گیرد. کاهش تعداد نیازمندی‌ها به معنای کاهش زمان اجرای آزمون و کاهش پوشش آزمون و افزایش تعداد نیازمندی‌ها به معنای افزایش زمان اجرای آزمون و افزایش پوشش آزمون می‌باشد.

در این پروژه با توجه به ویژگی‌های سیستم و همچنین با درنظر گرفتن شرایط پروژه، میزان پوشش با استفاده از دو معیار بررسی گردید. بدین ترتیب که در ابتدا با توجه به پوشش گراف، موارد آزمون در فازهای آزمون ماژول و پروتوتایپ طراحی شدند و سپس با استفاده از روش افراز فضای ورودی، نقاط ریسک پوشش داده نشده با توجه به موارد آزمون طراحی شده، از نقطه نظر آزمون شناسایی گردیدند.

بررسی و تحلیل نتایج

به منظور امکان تحلیل نتایج و تصمیم‌گیری در مورد زمان اتمام آزمون و پذیرش بخش تحت آزمون، معیاری به منظور قرار گرفتن ماژول در سطح پذیرش باید انتخاب شود. این معیار می‌تواند با توجه به نوع و شرایط پروژه تعیین گردد.

در طول انجام آزمون طی فازهای مختلف پروژه، همواره ایرادات به شکل منظمی ثبت شده و با توجه به تعاریف خاصی بر اساس شدت هر یک، دسته‌بندی شده‌اند. این اطلاعات منبع مناسبی به منظور سنجش شرایط پذیرش سیستم تحت آزمون بوده است. با تعیین سقفی به ازای هر شدت ایراد، که با توجه به خصیصه‌های هر بخش تحت آزمون اندازه‌گیری می‌گردد، می‌توان به معیاری به منظور تحلیل آزمون و تصمیم‌گیری در مورد زمان اتمام آزمون پرداخت. در صورتی که ایرادات کشف شده در طول آزمون رسمی پذیرش، کمتر از سقف تعیین شده می‌بود، پذیرش صورت گرفته و درغیر این صورت لازم بود اصلاحات لازم انجام پذیرد؛ پس از آزمودن ایرادات اصلاح شده و بررسی عدم وجود ایرادات رگرسیون یا بازگشتی و در صورت قرار گرفتن تعداد ایرادات باقی‌مانده در محدوده مورد‌نظر، پذیرش صورت می‌پذیرفت.